De Senaat en het Volk van Europa
Terwijl Europese schuldencrisis voortsleept, roepen commentatoren op tot een slagvaardiger en democratischer EU. Nochtans ontberen deze oproepen vaak concrete invulling. Bovendien wijzen recente ontwikkelingen erop dat ook in Europa de democratie even gepauzeerd wordt wanneer daadkrachtig opgetreden gewenst is. Slagvaardig en democratisch lijken elkaar te bijten.
Hier wil ik echter een optie naar voren schuiven die beide eigenschappen wellicht verenigt, namelijk een Europese Senaat. Hoewel eurosceptici waarschijnlijk meteen zullen ageren dat ik hiermee ons landsbelang verkwansel, vermoed ik dat een Europese Senaat, mits goed uitgevoerd, juist voordelig kan zijn.
Het dilemma van de EU is de balans tussen vertegenwoordiging per burger en vertegenwoordiging per lidstaat. Met een stem per inwoner zouden grote landen zoals Frankrijk en Duitsland de besluitvorming volledig domineren. Maar geef alle zevenentwintig lidstaten gelijke stem, en een coalitie van Litouwen, Luxemburg en Malta kan consensus torpederen. De huidige oplossing voor dit probleem is een nogal complexe wirwar van stemmingsrondes waarbij zowel het Parlement als de Raad van de EU moeten instemmen.
Interessant genoeg zagen de Founding Fathers van de VS zich met exact hetzelfde probleem geconfronteerd. Met dertien staten en maar een paar miljoen inwoners was hun situatie wellicht wat overzichtelijker, maar ook in de jonge VS waren de onderlinge verschillen enorm. Hun oplossing was even elegant als eenvoudig: een Congres waarin staten in één Kamer gelijkelijk vertegenwoordigd worden en een ander waarin de afvaardiging gerelateerd is aan het aantal inwoners. Beslissingen worden genomen met een gekwalificeerde meerderheid in beide Kamers. Zo is zowel het belang van de staten als inwoners gewaarborgd.
Een vergelijkbaar systeem voor de Unie is niet ondenkbaar. Er is al een Europees Parlement, waarin de lidstaten grofweg naar inwonertal vertegenwoordigd zijn. Het equivalent van een Senaat is nu nog de Raad van Ministers. Vaak wordt het EP vrijwel volledig overschaduwd door de Raad. Ook de in deze crisis hebben we nauwelijks iets van het Parlement gehoord. Invoering van een Senaat zou een veel evenwichtiger dynamiek tussen beide organen tot gevolg hebben.
Hoe zou zo’n Senaat er uit kunnen zien?
Elke lidstaat kiest drie Senatoren. De exacte manier waarop dit gebeurt is aan de lidstaten; de enige voorwaarde is dat de bevolking haar Senatoren direct kiest. Deze Senatoren groeperen we per land, en niet per politiek blok zoals in het Parlement. Lidstaten hebben er dus baat bij om prominente en ervaren mensen af te vaardigen die een zo groot mogelijk deel van de bevolking vertegenwoordigen. Omgekeerd zijn de Senatoren ook het gezicht van Europa in eigen land, veel meer dan de huidige Eurocommissarissen. Bovendien geeft afvaardiging per lidstaat in een Senaat meer ruimte aan de fracties in het Parlement om zich politiek te profileren.
Met een permanente Senaat en Parlement wordt het steeds invliegen van ministers overbodig, omdat lidstaten verzekerd zijn van een constante vinger aan de pols in Europa. Zo kunnen de ministers zich weer op andere zaken richten. Bovendien vermindert dit het gestoei met Commissariaten. Als alle lidstaten gedistingeerde Senatoren leveren, is er minder noodzaak om voor elk land als zoethoudertje een Commissariaat te verzinnen. Een derde voordeel is dat Senatoren alleen afrekenbaar zijn op hun Europese politiek. Op deze manier is de EU niet langer de arena waar staatshoofden en ministers voor hun gebrek aan binnenlandse populariteit compenseren.
Met Senaat kan de besluitvorming bovendien slagvaardiger en democratischer. Burgers hebben nu directe invloed op een machtig orgaan binnen de Unie en de besluitvorming kan een stuk verder versimpeld worden. Alles waarvoor de EU een mandaat heeft, kunnen Parlement en Senaat afhandelen. Voor overheveling van macht naar de Unie blijft gewoon instemming van de nationale parlementen nodig.
Waarom denk ik dat ook eurosceptici iets in dit plan zouden kunnen zien? Omdat een Senaat een antwoord biedt op drie veelgehoorde argumenten tegen de Unie, namelijk dat de Unie bureaucratisch, ondemocratisch en voor burgers ontoegankelijk is. Met een Senaat neemt de bureaucratie af omdat de besluitvorming kan worden versimpeld. De Unie wordt democratischer, omdat burgers hun Senatoren direct kunnen kiezen. Ook komt de Unie dichter naar de burger. Neelie Kroes was als ‘onze’ Eurocommissaris al bekend, maar drie door burgers verkozen Senatoren zijn dat waarschijnlijk meer. Tenslotte, en dat is ook belangrijk, betekent een Senaat niet dat Brussel nieuwe bevoegdheden krijgt.
Kortom een Europese Senaat is niet méér EU met extra Eurocraten, maar een betere EU met meer directe volksvertegenwoordiging
Natuurlijk is dit voorstel niet waterdicht. Recente strubbelingen in de VS laten zien dat ook dit systeem vast kan lopen in politieke onwil. Maar dat is een risico bij elke vorm van democratie. Een Senaat zou desondanks een verbetering zijn boven de huidige gang van zaken, met meer inspraak, meer toezicht en meer transparantie. Misschien wordt het dus tijd om na alle verwijten over ingrijpende gevolgen van het trage Brusselse apparaat het dan ook eens ingrijpend te veranderen.
In een stuk op mijn site onder de rubriek Europa stel ik ook een Senaat voor. De senatoren vertegenwoordigen een regio, bijvoorbeeld Noord Nederland, Zuid Nederland en de Randstadprovincies. De belangen van het agrarische Noorden, het industriële zuiden en de metropool Randstad verschillen nogal. In de Senaat zullen agrarische regio’s vaak samen werken en de metropolitane regio’s en de industriële regio’s ook. Het gaat dus veel minder om nationale belangen. Die zijn vaak synoniem met de belangen van de metropolitane ofwel centrumregio. In Duitsland kunnen de Länder een regio zijn. Inderdaad kan elke regio twee of drie senatoren kiezen. De Senaat wordt zo wel veel groter. Ik hanteer hierbij het criterium “Evenwicht”, in dit geval evenwicht tussen de belangen van het geheel en de belangen van de delen. De Raad verdwijnt in deze optie. Lees dus maar!
Bedankt voor de tip, ik heb het gelezen. Inderdaad een iets andere insteek, maar wel interessant. Want je hebt gelijk, mijn voorstel lost het probleem van de regio’s niet op. Maar aan de andere kant zou een Senaat met afgevaardigden uit de regio’s weer enorm groot worden, wat de slagvaardigheid wellicht niet ten goede komt.
Overigens heeft Europa natuurlijk wel andere manieren om de regio’s te engageren. zij is er binnen de EU een Comité van de Regio’s (en blijkbaar ook nog een Raad van Regio’s en Gemeenten).
Wat denk ik een positieve ontwikkeling zou zijn (en een alternatief voor jouw Senaat), is meer bevoegdheden terugbrengen van de nationale overheid naar de regio’s, en deze dan direct met Europa laten communiceren. Ik denk dat dit twee voordelen heeft. Ten eerste geeft het de regio’s meer flexibliteit, ook om hun eigen belangen te behartigen. Ten is het voor burgers volgens mij makkelijker zich politiek te engageren naarmate het niveau dichter bij hen ligt. Nationaal is makkelijker dan Europees, maar regionaal zou makkelijker zijn dan nationaal. Meer macht en inspraak bij de regio’s leggen zou wellicht een manier zijn om het afbrokkelende (politieke) gemeenschapsgevoel weer een oppepper te geven.
Het ontbreekt de EU niet aan instituten, maar wel aan terugkoppeling met de burgers in alle lidstaten.
Een senaat komt pas in zicht als burgers vertrouwen in een politieke unie krijgen.
Wat alle Eurofielen zich mogen afvragen, waarom Nederland nooit een minister en ministerie van EU zaken heeft gehad, om EU beleid in de Tweedekamer te verdedigen en promoten. 80% van de wetten komt uit de koker van de EU, maar Nederland honoreert dat slechts met een staaatssecretaris EU zaken. Heeft het NL volk niet recht op meer verantwoording en democratische weging van EU belangen met nationale belangen?
Hugo, bedankt voor je input.
Ik vrees dat het met de EU een beetje een Catch-22 is. Burgers gaan zich pas meer engageren als de EU democratischer wordt, maar de EU wordt pas democratischer als de burgers zich er meer voor inzetten. Wat heeft een Parlement immers voor zin als de opkomstpercentages verder blijven dalen? Krijgt ‘de burger’ eens de kans iets binnen de EU te bepalen, maakt deze er geen gebruik van…
Echter, je moet bedenken dat de Senaat geen extra instituut zou zijn, maar de huidige Raad zou vervangen.
En juist voor die verantwoording terug naar de burgers lijkt zo’n Sentaat me geschikt. Die is zichtbaarder dan het EP, en burgers hebben drie directe vertegenwoordigers in ‘Brussel’, die er specifiek om zijn gekozen om daar hun land te vertegenwoordigen.
Waarom Nederland op nationaal niveau geen sterkere presentatie van de EU heeft is inderdaad een goede vraag. Maar het verdedigen van EU beleid zou niet een eerste taak kunnen zijn. Immers, alles wat binnen het mandaat van de EU ligt, hoeft niet meer in nationale parlementen besloten te worden. Dat zou ook waanzin zijn, want dan zou je bijv. op Europees niveau milieuregels invoeren, waarbij elk land wat er geen zin in heeft, zich er unilateraal uit terug kan trekken. Dan houd je dus geen samenwerking meer over. En dan kan Duitsland bijvoorbeeld de Rijn weer vol met gif dumpen, omdat zich houden aan een verbod daarop tegen hun ‘landsbelang’ zou zijn.
Overigens vind ik zelf het landsbelang niet heilig. Uiteindelijk is een land ook maar een toevallig stuk grond met een lijn eromheen. Belangrijker is het belang van de mensen, de burgers, ongeacht waar die wonen. Als dat belang op Europees niveau gediend kan worden, zie ik daar geen problemen.
“80% van de wetten komt uit de koker van de EU”
Maar de controle op naleving van die wetten, berust bij de nationale overheden. Er worden maar zelden sancties opgelegd als de Europese regels niet worden nageleefd.
Het Europees bestuur is een papieren tijger.
Dit is niet helemaal waar. Het Europees Hof in Luxemburg kan wel degelijk sancties opleggen als een land de door de EU opgelegde regels aan zijn laars lapt. Natuurlijk kan een land dan alsnog weigeren te betalen. Maargoed, de EU is een samenwerkingsverband van landen, en zodra iemand geen zin meer heeft om samen te werken, is daar weinig aan te doen. Europees bestuur wordt op dat vlak natuurlijk juist pas effectief als de lidstaten bereid zijn meer soevereiniteit in te leveren.
De vergelijking tussen het Romeinse Rijk en de Europese Unie gaat mank.
Het Romeinse Rijk bestond uit vele kleine lokale economietjes. Er was maar weinig onderlinge afhankelijkheid.
In de Europese economie is de onderlinge afhankelijkheid erg groot geworden. In Nederland willen we het hele jaar door verse groente, olijfolie, Schots en Iers rundvlees en Italiaanse kaas. Dat kan alleen als de landbouw in Europa gesubsidieerd wordt. Als we Griekenland, Spanje en Italië uit de euro zetten of niet meer subsidiëren, worden al die produkten opeens veel duurder en voor velen onbetaalbaar.
Een nieuwe bestuursvorm introduceren verandert niets aan die economische realiteit.
Ik zou kiezen voor decentralisatie: terug naar kleine, slagvaardigere, lokale bestuurseenheden met minder onderlinge afhankelijkheid. En dan ook terug naar lokale munteenheden, die onderling kunnen fluctueren in waarde.
BTW. Europa is een continent zonder grondstoffen geworden. We liggen aan het energie-infuus van Rusland (http://cassandraclub.wordpress.com/2011/11/23/rusland-is-opnieuw-een-supermacht-geworden/)
Volgens mij maak ik nergens (afgezien van de referentie in de titel) de vergelijking met de Romeinse Senaat. Oke, er is een plaatje, maar dat is vooral voor esthetische redenen toegevoegd.
Ik beweer ook niet dat bestuurlijke hervorming het economisch probleem oplost. Ik denk wel dat bestuurlijke hervorming kan helpen de EU democratischer, slagvaardiger en transparanter te maken. Dat staat een zekere regionalisering overigens niet in de weg. Het interessante is juist dat een EU zonder landen, maar met regio’s, in feite ook realiseerbaar is. Juist daarom zou het ook niet zoveel uitmaken als een Schotland, Vlaanderen of Baskenland z’n eigen weg kiest.
Dat de landbouwsubsidies er zijn om die afhankelijkheid in stand te houden betwijfel ik. Zonder die subsidies zouden we nog steeds tomaten, olijven en ananas willen eten. Alleen zouden we het dan niet meer uit Spanje importeren, maar uit Marokko. Overigens was het Romeinse Rijk wat dat betreft ook deels afhankelijk van interne voedselstromen. De graanvoorziening uit Egypte was van levensbelang (letterlijk) voor Rome.
Zelf zie ik ook wel heil in decentralisatie, maar ik verwacht dat nationale overheden daar niet aan willen. Die vinden het vast niet leuk als ze enerzijds bevoegdheden aan lagere overheden kwijtraken, en anderzijds aan de EU. Een eigen munt per regio lijkt me onhandig, dan krijg je van die Heilig Roomse Rijk achtige situaties waar je na elke twaalf kilometer weer een wisselstation moet neerzetten.
Frank, ik denk dat de decentralisatie er vanzelf komt, die hoeft niet van bovenaf te worden opgelegd en kan ook niet worden tegengehouden. Door teruglopende koopkracht en stijgende transportkosten zal de economische horizon dichterbij komen. Lokaal geproduceerd voedsel en goederen zullen goedkoper zijn.
Als de internationale handel krimpt, zal de differentiatie naar lokale munten ook vanzelf volgen.
Maar of wij dat nog gaan meemaken, valt te bezien.
Grt, Hans.