Journalistiek: van Castricum tot Colvin

Wanneer is iets journalistiek? Nadat Rutger Castricum op ouderwetse jaren-vijftig wijze door een onwillige burger onzacht van diens erf werd verwijderd, barstte de discussie daarover los. Wij kunnen dus niet achterblijven. Wellicht ben ik daar niet geheel de juiste persoon voor. Ik zit al enige tijd zonder televisie zit en mijn ervaring met PowNews beperkt zich tot die keer dat ik mijn ouders moest uitleggen waarom er voor elf uur op de publieke omroep een fallus tussen twee borsten geschoven werd. Een kwestie van smaak, wellicht.

In mijn beleving, daarin gesteund door Wikipedia, is journalistiek synoniem aan verslaggeving. Ofwel, verslag doen van een gebeurtenis in die op een zekere manier nieuwswaardig is. Over wat nieuws is valt te twisten. Voor sommigen zijn dat de huwelijksperikelen van Hollywoodsterren, voor anderen het bloedige neerslaan van een volksopstand in Homs. Maar de voornaamste taak van de verslaggever is toch het laten zien van een gebeurtenis aan de rest van de wereld.
Castricum doet iets anders. Hij verslaat geen gebeurtenis, maar hij maakt een gebeurtenis. Sterker nog, hij is de gebeurtenis. Als Castricum de premier ondervraagt over zijn seksleven, of een parlementariër over haar borstomvang, dan is niet het (ontwijkende) antwoord de gebeurtenis, maar het feit dat onversaagde journalist Castricum deze vraag durfde te stellen. Het is journalistiek waarbij de geïnterviewde slechts lijdend voorwerp is, en de interviewer het steronderwerp. Het heeft meer met (leed)vermaak te maken dan met verslaggeving.

Zodoende was het jammer dat de ophef van half blank, mannelijk, jong en hoogopgeleid Nederland over de aanval op hun hun favoriete televisiepersonage, een ander geval van geweldpleging tegen journalisten naar de achtergrond drukte. Inderdaad, Syrië, waar oorlogsverslaggeefster Marie Colvin en haar fotograaf Remi Ochlik hun werk met hun leven moesten bekopen. Andere journalisten raakten gewond, en een aantal is inmiddels veilig Syrië uitgesmokkeld. Iets waarvoor dertien Syriërs hun leven hebben gegeven. Dergelijke gebeurtenissen moeten de verhitte discussies in Nederland over de toegevoegde waarde van PowNews toch enigszins in perspectief plaatsen.

Uiteindelijk is de draaiende camera zelf immers een machtig wapen. Castricum gebruikt dit om zijn tegenspelers te vernederen en te laten zien wie er de baas is. Journalisten als Colvin en Ochlik gebruiken de camera gebruiken als wapen om de wreedheden van een machtig en moorddadig regime aan de wereld te tonen. Als journalistiek gaat om het verslaan van gebeurtenissen voor het algemeen belang, dan weet ik wel voor welke bijdragen we daadwerkelijk trots en dankbaar mogen zijn.

 

Dit stuk verscheen eerder op Vrij-Zinnig.nl

Generaties, generalisaties en ander gezeur

Soms is iets opeens mode. U weet wel: legging’s, flippo’s, bontkraagjes en Justin Bieber, allemaal waren ze opeens machtig interessant. Ook opinieland kent zulke modeverschijnselen. Zo verschenen er in de Volkskrant de afgelopen week opeens vijf stukken over ‘generaties’. Het één nog verwijtender dan het ander.

Zelf kan ik niet zoveel met generatiebegrip. Het is te ongedefinieerd en generiek om een zinvolle analyse aan vast te knopen. Dat er een demografisch iets als de babyboomers bestaat wil ik nog wel geloven. Maar voor de rest zie ik weinig heil in het definieëren van een willekeurig leeftijdscohort om daar vervolgens een leuk etiket op te plakken. In mijn geval is dat schijnbaar de iGeneratie of Generatie Einstein. Maar wat mijn generatie te maken heeft met iemand die in 1879 is geboren is me een volslagen raadsel, en zelf heb ik nog nooit een i-apparaat gehad. Nouja, vroeger hadden we een IBM thuis, maar dat telt waarschijnlijk niet.
Blijkbaar is er behoefte om de maatschappij te verdelen in overzichtelijke groepen, en ‘generaties’ voelen vast prettiger dan zoiets naars en ouderwets als een klassenmaatschappij.

Enfin, deze twijfels over het generatiebegrip worden duidelijk niet gedeeld door het bataljon van briefschrijvers. Inmiddels is er een hele strijd losgebarsten of ‘mijn’ generatie te narcistisch is om revolutionair te zijn, of dat het eigenlijk allemaal toch de schuld is van ‘de babyboomers‘. En dan zijn er ook nog mensen die tussen die twee generaties inzitten, en zich nu een beetje voelen als het laffe slablaadje in een goedkope hamburger. De gemene deler is dat er iets mis is met het land, maar dat niemand zin heeft daar iets aan te doen, en dat dat heel erg is. En omdat het aanwijzen van een schuldige veel makkelijker is dan een oplossing bedenken, regent het dus verwijten over en weer. Jongeren zijn te narcistisch, hun ouders waren te hedonistisch, de rest van de familie is inmiddels fatalistisch en de babyboomers waren fascistisch. De score: Verwijten 5 – Oplossing 0. Tot zover het constructieve debat.

Dus doe ik zelf ook een duit in het zakje: Er komt geen revolutie. Dat heeft niets te maken met generatiekloven. We zijn in dit land gewoon zo welvarend, dat revolutie meer kapot maakt dan je lief is. Bovendien heb je voor een revolutie een grote groep mensen en een Idee nodig. Maar in deze postmoderne tijd van individualisme vinden we groepen stom en Grote Ideeën hopeloos ouderwets. We hebben immers de markt, die ervoor zorgt dat als we allemaal braaf onze iPods, kiloknallers en geraniums kopen, alles vanzelf in orde komt. Waar heb je nog idealisme voor nodig als je de wereld kan helpen door lekker uit winkelen te gaan?

En zelfs de idealist uithangen lijkt weinig zin te hebben. Je kan stoppen met vlees eten, maar daarmee verdwijnt de bioïndustrie niet zomaar. En door zelf op de fiets te stappen haal je de CO2-uitstoot van Nederland nou ook niet direct met tonnen naar beneden. Allemaal hebben we last van het Calimero-effect: de problemen zijn groot, en wij zijn klein. In een tijd van mondiale problemen geldt dat voor iedereen, of je nou puber of pensionado bent.

Laten we dus ophouden met zeveren over welke generatie wat heeft misdaan, en gewoon de problemen aan te pakken. Kies een probleem wat je belangrijk vindt, bedenk hoe je iets kan bijdragen en ga dat doen. Verwacht niet dat je gelijk de wereld kan redden, maar lever naar vermogen een bijdrage. Dat gaat als Nederlander nog altijd een stuk makkelijker dan als, pak hem beet, Somaliër. Toegegeven, daarvoor moeten we misschien wel wat ‘ouderwetse’ begrippen uit de kast trekken, zoals ‘solidariteit’ of, hemeltjelief ‘samenleven’. En misschien moeten we zelfs wel toegeven dat de markt niet zaligmakend is en onze problemen dus niet op magische wijze zichzelf zullen oplossen. En wie weet, als we dan beginnen met met elkaar te praten in plaats van over elkaar, kunnen we nog iets van de ander leren. En kunnen we samen werken aan een beter Nederland voor, jawel, volgende generaties.

‘Persoonlijk internet’: Gebruikersvriendelijkheid of digitale censuur?

Onlangs voerde Facebook een aantal ‘upgrades’ uit die de ‘persoonlijke ervaring’ van gebruikers moeten verbeteren. Eén van die verbeteringen is dat het onderscheid tussen ‘gewoon nieuws’ en ‘top stories’ duidelijker is aangezet. Tot nu toe negeerde ik dit onderscheid meestal, maar het is inmiddels zo geaccentueerd, dat ik mij begon af te vragen waarop Facebook deze categorisatie baseert. En natuurlijk ontdekte ik, dat ik dat helemaal niet weet en ook niet kan achterhalen. Eenzelfde verhaal gaat op voor Google. Om zoekresultaten ‘relevanter’ te maken voor de gebruiker wordt er intensief gekeken naar de zoekgeschiedenis, locatie en andere eigenschappen van de zoekende. Handig wanneer Google een onhandig geformuleerde zoekopdracht zo toch nog goed weet uit te voeren, maar wel bijzonder ondoorzichtig.

Dat roept de vraag op in hoeverre het eigenlijk duidelijk is, wat je als internetgebruiker nog wel en niet ziet. In landen als China, waar staatscensuur de norm is, is dat ironisch genoeg veel duidelijker. De ‘Great Firewall of China‘ houdt gewoonweg alle informatie buiten die door de staat subversief wordt geacht. Als je in China zoekt op ‘Communistische Partij’ en ‘Corruptie’ weet je eigenlijk van te voren dat je zoekresultaten toch enigszins aan jouw ‘persoonlijke situatie’ aangepast zullen zijn. Natuurlijk kan je nooit achterhalen wat je niet is getoond, maar het is op z’n minst enigszins duidelijk op basis waarvan je internetverkeer wordt beperkt.

Maar bij de voor jou gepersonaliseerde Google is dat niet het geval. Het lijkt er dus op dat de meeste internetgebruikers (want laten we wel wezen, de meesten van ons hebben Facebook en gebruiken Google) steeds meer in hun eigen ‘infobubbel‘ worden ingekapseld, zonder dat ze kunnen zien wat er wel en niet tot hun eigen domein wordt toegelaten. Dit gaat verder dan het persoonlijke adverteren, waarvoor in Nederland onlangs de Cookiewet is ingevoerd. Nu worden immers niet alleen advertenties, maar ook ‘objectieve’ zoekopdrachten aangepast. Anderen weten niet alleen steeds meer over jou, het risico is dat je zelf steeds minder weet over de rest van de wereld.

Google ‘depersonaliseren‘ kan wel, maar het zou veel transparanter zijn als je per zoekopdracht kon aangeven of je van personalisatie gebruik wil maken, dan dat dit standaard is ingeschakeld. Ook Facebook ontbeert momenteel de mogelijkheid om zelf goed controle uit te oefenen op welke informatie je wenst te zien, en welke informatie je wenst bloot te geven. Het vervelende is ook dat veel van deze digitale dienstverleners een semi-monopolie hebben op hun gebied. Google blijft een goede zoekmachine en zit standaard ingebouwd in Firefox en Chrome, hoewel er ook alternatieven zijn. Facebook is voor veel mensen de enige optie voor een sociaal netwerk, omdat dat nou eenmaal de plek is waar al hun vrienden zich bevinden. Je onttrekken aan je bubbel, of de grenzen van je filters zelf bepalen, kan dus bijzonder lastig zijn.

Natuurlijk is het soms handig om een zoekopdracht aan te vullen met persoonlijke gegevens. Maar dat zou niet de norm moeten zijn. Het internet kent van oorsprong het ideaal van vrije en toegankelijke informatie. Dit ideaal komt in gevaar wanneer tussenpartijen op ondoorzichtige wijze ieders toegang tot die informatie gaan filteren. Niet Google behoort te bepalen welke informatie ik relevant vind, maar ik zelf, ook al moet ik dan misschien wat langer zoeken. Mensen hebben van nature al de neiging om ongewenste informatie te filteren om zo cognitieve dissonantie te voorkomen, daar hoeft mijn zoekmachine niet aan bij te dragen. Blootstelling aan nieuwe, andere, radicale, provocerende of vreemde ideeën is echter van levensbelang voor een functionerende democratie en een gezonde samenleving. Een echt open internet zou dit moeten stimuleren door ons af en toe te confronteren met nieuwe gegevens, niet door ons op te sluiten in een comfortabele, maar van de buitenwereld afgesloten infobubbel.